Een gezondheidsvirus verspreiden …, doe je mee?

Het coronavirus houdt ons nu exact een vol jaar in haar greep, en dat hebben we geweten. Een jaar lang hoorden we in het nieuws vooral cijfers: zoveel besmettingen, zoveel ziekenhuisopnames, zoveel overlijdens. Een jaar lang werd onze vrijheid sterk ingeperkt: mondmaskerplicht, samenscholingsverbod, avondklok, beperkte bewegingsvrijheid en noem maar op. Een jaar lang vierde de angst hoogtij: angst voor het virus, angst voor de mensen rondom – want zij zouden mij wel eens kunnen besmetten -, angst voor de gevolgen van de maatregelen – en ja, die gevolgen zullen nog lang een stempel drukken op ons leven, we zijn er nog lang niet.

En wij, we zijn moe.

We zijn de maatregelen moe. We zijn de gedwongen afzondering moe. We zijn een leven zonder sportclub en zonder koor en zonder uit eten gaan en zonder kerkdienst en zonder verenigingsleven en zonder vakantie in het buitenland moe. Jawel, we zijn moe, want uit al die dingen die nu al een jaar lang niet of amper mogen, daar halen wij energie uit. En nu al horen we klanken dat vaccinatie toch niet zomaar de oplossing zal zijn. Houdt het dan nooit meer op?!?

Houdt het dan nooit meer op?!?

Als je ’t mij vraagt, nee, als we voortdoen zoals we bezig zijn, dan houdt het nooit meer op. We leven met te veel mensen op aarde, en we palmen meer en meer de habitat van dieren in. Geen wonder dat we ook hun virussen te pakken krijgen. We eten fabrieksvoer, we slapen onvoldoende, we bewegen te weinig, we kennen te veel stress. Moet het nog gezegd dat we onszelf op die manier alleen maar zwakker maken?

Als we voortdoen zoals we bezig zijn, dan houdt het beslist nooit meer op. Het ene virus zal op het andere volgen, de ene pandemie op de andere. Afstand houden en ontsmetten van de handen en mondmaskers dragen, dat alles zal ons er niet van vrijwaren ooit eens ziek te worden en uiteindelijk te sterven.

Daarom houd ik vandaag een pleidooi, een pleidooi om weer te durven leven. Ik kies ervoor om een gezondheidsvirus te verspreiden. Doe jij met me mee?

Een gezondheidsvirus verspreiden …

Wat wij op dit moment echt nodig hebben, zo lijkt het mij, dat is de durf om weer te leven. Wie wat verder kijkt dan de reguliere media, die ontdekt dat corona procentueel lang zoveel doden niet heeft geëist dan oorspronkelijk werd verwacht. En wie sterft, dat zijn vooral die mensen die al heel zwak waren: ouderen, mensen met al onderliggende klachten, mensen met overgewicht en obesitas, …

We kunnen ons door die dagelijkse cijfers blijvend bang laten maken. Dan staat ons een leven te wachten vol maatregelen die we slaafs blijven volgen. En dan zullen, op het eind van dat leven, toch sterven … misschien wel zonder echt te hebben geleefd.

Wat kunnen we dan doen?

Enerzijds kunnen we ons weerstand groter maken. Dat kunnen we doen door

  • Gezonder en natuurlijker en minder te gaan eten.
  • Meer in de buitenlucht te komen en dieper te gaan ademen.
  • Ons weer vuil te durven maken. De microben – bacteriën, virussen, schimmels, … – die we op die manier aantrekken, triggeren onze immuniteit, waardoor we ons al van tevoren wapenen tegen schadelijke indringers.
  • Te zorgen voor voldoende slaap en echte ontspanning.
  • Echt contact, zoals knuffelen en aanraken en massage, want dat vermindert stress en maakt gezondheid bevorderende hormonen vrij.

Anderzijds kunnen we ook onze angst opzij proberen te zetten. Dat kunnen we doen door:

  • Alleen een mondmasker te dragen waar dat echt vereist wordt.
  • Niet langer contact met andere mensen zoveel mogelijk vermijden. Begin alvast met toch een praatje te maken met de mensen die je op straat ontmoet.
  • Te durven vertrouwen op de kracht van je eigen lichaam om je gezond te houden.
  • Niet voortdurend alles (jezelf incluis) te willen ontsmetten. Weet dat ontsmetten slechts 95% van de microben doodt. De sterksten blijven leven en vermenigvuldigen zich ook weer. Door telkens weer in te zetten op ontsmetten, kweken we resistente bacteriën en virussen, die door niks nog kunnen worden gedood.

Dat gezondheidsvirus verspreiden, dat is wat ik wil doen. En ik zoek medestanders, want ik kan het niet alleen. Daarom dus ook mijn oproep: Doe je mee? En heb je zelf ook tips, of heb je nog vragen, laat ze mij dan gerust weten. Wie weet schrijf ik daar dan een volgende keer wel over …

Dit artikel maakt deel uit van GEZONDHEID-WIJZER door Hilde Ryckewaert, Consulent Natuurlijke Gezondheidszorg. Wil jij ook tweewekelijks de GEZONDHEID-WIJZER in je mailbox krijgen, vul dan onderstaand formulier in.

Winterblues, voorjaarsmoeheid … en dat na een hels een jaar

Altijd al is het einde van de winter en het begin van de lente een moeilijke tijd. We zitten langere tijd binnen, de dagen zijn nog steeds kort en donker, het blijft maar koud en regenachtig. We snakken naar een beetje zon, we kijken verlangend uit naar warmte en licht. En dit jaar doet de lockdown daar nog een grote schep bovenop. Waar we andere jaren kracht konden halen uit winterse feesten met familie en vrienden, weegt dit jaar de eenzaamheid dubbel en drie. Ik voel het bij mezelf en ik zie het bij mensen om mij heen: dit alles mag echt niet al te lang meer duren. De draaglast wordt steeds groter, de draagkracht staat bij velen op een laag pitje.

Dingen die je zelf kan doen

Eigenlijk zijn er heel veel dingen – kleine dingen wellicht – die je zelf kan doen. Het gaat erom dat je de balans tussen je draaglast en je draagkracht in evenwicht brengt. Of nee, evenwicht is nog te braaf. Eigenlijk moet de weegschaal doorslaan richting draagkracht. Vandaar: alles wat je draaglast vermindert én alles wat je draagkracht groter maakt helpt mee.

Ik kan natuurlijk in jouw plaats niet bepalen wat dat allemaal zou kunnen zijn. Ik kan je alleen maar een lijstje geven met een paar van die dingen, en dat in de hoop dat het jou inspireert. Ik hoop je op die manier op weg te helpen om juist die dingen te vinden die jou tot steun kunnen zijn:

  • Van zodra het ook maar even kan, ga ik naar buiten. Even de tuin in, bijvoorbeeld, of een korte wandeling maken. Licht, lucht, beweging: ze geven mij nieuwe energie.
  • Een hobby maakt dat je even de tijd vergeet. Bij mij ligt al de hele winter lang een puzzel op de tafel. Op dit moment buig ik me regelmatig over een berglandschap van 3000 stuks.
  • Op donkere avonden, alleen thuis, brand ik graag een kaars. Het licht van een kaars brengt mij een beetje warmte en zacht licht. Anders dan ‘gewone verlichting’ en ‘gewone verwarming’ geeft het mij een gevoel van verbondenheid.
  • Een babbeltje met de buren, contact met collega’s, een ontmoeting met een knuffelcontact, … Ze doen wonderen in deze tijden van eenzaamheid.

Dit lijstje is natuurlijk niet compleet, en het is o zo persoonlijk. Ik kan me best voorstellen dat wat ik hier noem jou helemaal niet vooruit helpt. Maar ik ben er tegelijk zo goed als zeker van dat ook jij van die kleine dingen hebt, die voor jou de balans een beetje meer in de goeie richting brengen:

  • Een relaxerend bad
  • Een goed boek
  • Muziek waar jij van opkikkert
  • Even uit de bol gaan: al dansend, al zingend, al rollend met de kinderen over de vloer
  • Een knuffelcontact met je partner

Probeer maar uit, zou ik zeggen. En maak je eigen lijstje op, waar je dan – telkens als je het moeilijk krijgt – iets uit kiezen kan om jezelf die broodnodige opkikker te geven.

Tools van de gezondheidsbegeleider

Wij, gezondheidsbegeleiders, hebben in onze bagage ook heel wat tools die we kunnen inzetten om jou te helpen deze moeilijke tijden door te komen. Sommige daarvan mogen wij nu helaas niet gebruiken. Om jou weer een helende massage of een ontspannende voetmassage te mogen geven, zullen ook wij moeten wachten tot vanuit de overheid weer groen licht gegeven wordt aan de contactberoepen.

En toch zijn er ook nu dingen die we wel voor je kunnen en mogen doen:

  • Een gesprek waarin we met jou mee op zoek gaan naar die dingen die nu je leven een stukje draaglijker maken kan, zij het wel via de telefoon. We kunnen met je meekijken naar de moeilijkheden waar jij voor staat. We kunnen je helpen om weer kleine lichtpuntjes te zien. We kunnen samen met jou op zoek naar die dingen die voor jou de draaglast kleiner en de draagkracht groter maken.
  • Met Bachbloesems kunnen je emoties meer in evenwicht gebracht worden. Gevoelens van angst, depressie, hopeloosheid vinden heling met een juiste mix van bloesems. Ook andere emoties die je dreigen te overweldigen kunnen met Bachbloesems aangepakt worden.
  • Ook uit onze bagage aan kruidenadviezen kunnen wij, gezondheidsbegeleiders, putten. Er zijn kruiden die ervoor zorgen dat depressie minder wordt, dat je beter slaapt, dat gevoelens van angst je minder te pakken krijgen. Deze kruiden verminderen voor jou de draaglast een beetje. Er zijn ook andere kruiden, adaptogene kruiden worden ze genoemd. Deze kruiden verhogen juist jouw draagkracht. Je kunt er als ware een beetje beter tegen, je hebt meer weerstand tegen de duisternis die je overvalt. Met deze kruiden experimenteer je best niet in je eentje, en zeker al niet als je ook medicijnen neemt. Een gezondheidsbegeleider kent op dat vlak zijn vak en weet wat hij doet. Laat je dus bijstaan door een professional, als je met kruiden aan de slag wil.

Zoek je contact met één van mijn collega’s gezondheidsbegeleiders, ga dan naar de website: www.gezondheidsbegeleiders.be. Mij zal je daar helaas nog niet in vinden. Ik ben aspirant lid, ik moet nog mijn stage kunnen afwerken. Alleen, in tijden van lockdown en verbod op contactberoepen kan ook dat helaas niet. Wil je mij contacteren, bel dan 0492/647436 of mail naar hilde@gezondheid-wijzer.com.


Dit artikel maakt deel uit van GEZONDHEID-WIJZER door Hilde Ryckewaert, Consulent Natuurlijke Gezondheidszorg. Wil jij ook tweewekelijks de GEZONDHEID-WIJZER in je mailbox krijgen, vul dan onderstaand formulier in.

GEZONDHEID-WIJZER bij brandend maagzuur

Brandend maagzuur, een probleem dat velen kennen

Brandend maagzuur, zure oprispingen, last van de maag na het eten, …

Hoeveel mensen kennen dit niet? Hoeveel mensen nemen niet dagelijks maagzuurremmers? Daarmee blus je natuurlijk wel de brand, maar je neemt de oorzaak van het probleem niet weg. En die oorzaak kan gaan van teveel ineens eten over te onrustig eten en te weinig kauwen tot zelfs een maagbreuk, waardoor het ingeslikte voedsel moeilijker de weg naar beneden vindt (en dus makkelijker naar boven terugkeert). 

Een probleem van te veel … of juist van de weinig maagzuur

Het grote probleem bij ‘oprispend maagzuur’ is vast te stellen of het gaat om een teveel aan maagzuur, dan wel een tekort. Om dit te begrijpen moeten we eerst eens kijken waar dat maagzuur in feite voor nodig is. De vertering van koolhydraten wordt door het maagzuur stopgezet om gisting te voorkomen. De vertering van vetten en vooral van eiwitten krijgt daarentegen door het maagzuur een flinke boost. Vetten worden geëmulgeerd tot kleinere vetbolletjes, eiwitten worden voorverteerd tot kleinere eiwitstructuren.

Vetten en eiwitten komen in de regel samen voor in onze voeding. Vlees of vis bevatten altijd ook een percentage vet. Melk en kaas zijn eiwitrijk en bevatten room Ook noten bevatten zowel eiwitten als vetten. De combinatie van vetten en eiwitten in ons voedsel is juist goed. Vetten zorgen ervoor dat het voedsel langer in de maag blijft en dus beter kan verteren. En voor die eiwitten is dat juist nodig, want als eiwitten onverteerd in onze dikke darm terechtkomen, zorgen ze voor rotting … en dat geeft pas echt gezondheidsklachten.

Als wij nu te veel van deze voedingsmiddelen eten of te grote brokken inslikken, moet onze maag hard werken om dit eiwit- en vetrijke voedsel verteerd te krijgen. En daar is absoluut een behoorlijke hoeveelheid maagzuur voor nodig. Als jij nu, bij het eten van dit soort voedsel, binnen het kwartier last krijgt van oprispend zuur, dan heb je wellicht een teveel aan maagzuur. Als je echter pas na een tweetal uur last krijgt, dan is er veel kans dat je te weinig maagzuur aanmaakt. De brok onverteerd voedsel blijft dan op je maag liggen en dat geeft een nieuwe prikkel aan de cellen van je maag die maagzuur produceren. Er komt dus, om dit vet- en eiwitrijke voedsel verteerd te krijgen, een tweede keer maagzuur in je maag. En dan wordt het natuurlijk wel te veel. Maar het eigenlijke probleem is … een tekort aan maagzuur!

We hebben maagzuur nodig

Het nemen van maagzuurremmers is voor onze gezondheid niet zo best. We hebben immers maagzuur nodig, en wel voor verschillende dingen:

  • Het verteren van vet- en eiwitrijk voedsel
  • Het makkelijker opnemen van mineralen als ijzer, calcium en magnesium
  • Het doden van bacteriën die in het voedsel aanwezig zijn
  • Het stabiliseren van koolhydraten, zodat ze niet gaan gisten of alcoholiseren

Nemen we maagzuurremmers, dan komen we in een vicieuze cirkel terecht. We krijgen nog minder maagzuur, waardoor vet- en eiwitrijk voedsel nog minder goed verteert en koolhydraten nog makkelijker gaan gisten … waardoor er meer oprispingen komen. 

Wil je echter de maagzuurremmers die je nu al neemt achterwege laten, weet dan dat je even door een zure appel heen moet. De zuurbranden zullen tijdelijk erger zijn, om daarna pas weer beter te worden. 

Tips uit de natuurlijke gezondheidszorg

Jawel, je krijgt van mij nog een paar praktische tips waarmee je het probleem van oprispend maagzuur al heel wat kunt verminderen:

  • Zorg voor rustige en aangename eetmomenten. Stress belemmert immers de vertering van elk soort voedsel.
  • Eet kleine porties en kauw goed. Dat zorgt ervoor dat het maagzuur de voedselbrokken makkelijk in het zuur kan leggen en dat de vertering dus beter verloopt.
  • Let op met suiker en zuivel. Beide stimuleren de maagzuurproductie sterk. Ook bij baby’s met reflux stop je beter met melk en melkpoeder. Heeft een baby last van reflux door het drinken van moedermelk, dan moet mama wellicht haar voeding bekijken. 
  • Er speelt ook altijd het emotionele: Wat ligt er op de maag? Wat krijg ik moeilijk verteerd? Als je daar de juiste aandacht aan geeft, kan je maag ook beter haar echte werk doen, nl. voedsel verteren.
  • Bij zuurbrand kan een klein beetje zuur (melkwei, citroensap of appelazijn) het zuur neutraliseren. Dat toegevoegde zuur werkt dan op een homeopatische manier (= genezen met het gelijke). 
  • Heb je te weinig maagzuur, dan is het goed om wat zuur bij de maaltijd toe te voegen: een beetje citroen bij de vis, bijvoorbeeld.
  • Rauwe aardappel of aardappelsap is een goede neutralisator van brandend maagzuur. Je kunt het ook gebruiken bij een maagzweer. 
  • Ook kuzu (te vinden in de natuurvoedingswinkel) kan een teveel aan maagzuur zeer vlug neutralieren. Neem een paar brokjes, opgelost in een glas water. 
  • Gebruik bij oprispend maagzuur niet te veel koolzuurhoudende dranken. Zij zorgen ervoor dat er nog makkelijker oprispingen komen.
  • Gebruik in één maaltijd geen koolhydraten samen met eiwitten. Eiwitten hebben immers zuur nodig om te verteren, en koolhydraten gaan makkelijk tot gisting over. Samen zorgen ze voor … zure oprispingen.

Voila, dat waren enkele tips. Ik hoop dat je ermee aan de slag kunt!

Dit artikel maakt deel uit van GEZONDHEID-WIJZER door Hilde Ryckewaert, Consulent Natuurlijke Gezondheidszorg. Wil jij ook tweewekelijks de GEZONDHEID-WIJZER in je mailbox krijgen, vul dan onderstaand formulier in.

Ik wens je een goede gezondheid

Bij elke jaarovergang wensen mensen elkaar ‘het beste’ toe.

Enne, een goede gezondheid staat vaak voorin in dat lijstje van ‘het beste’, is het niet? Want met een goede gezondheid kun je je leven in handen nemen. Je kunt de dingen doen die je graag wilt doen. Je kunt het beste van jezelf geven in een relatie, in een job, in een vriendschap, in een hobby. Met een goede gezondheid kun je verwerven wat je nodig hebt om van te leven, en zelfs meer dan dat. Met een goede gezondheid kun je delen van de overvloed die jou ten deel valt.

Een goede gezondheid is een kostbare schat. Niet voor niets wordt onderstaande spreuk wel eens geciteerd:

Een gezonde mens heeft wel duizend dromen.
Een zieke mens maar één: weer gezond worden!

Wel, zon goede gezondheid wens ook ik je toe. En als Consulent Natuurlijke Gezondheidszorg draag ik graag mijn steentje bij opdat jij die goede gezondheid zou kunnen behouden of opnieuw verwerven.

Gezondheid, niet alleen een kwestie van het fysieke lichaam

Als we denken aan ziekte of gezondheid, dan denken velen wellicht in de eerste plaats aan het fysieke lichaam. Het fysieke lichaam speelt inderdaad een niet onbelangrijke rol in onze gezondheid. Je hoeft maar pijn te hebben aan één enkele tand of alleen maar aan je linker kleine teentje, en je beseft hoe zelfs al het kleinste mankement je hele gevoel van welzijn overhoop haalt. Het is dan alsof jij alleen nog bestaat uit die ene tand of uit dat ene kleine teentje. Zo sterk vraagt dat fysieke mankement heel jouw aandacht.

En toch is ons lichaam meer dan alleen maar het fysieke deel ervan. Je zou een onderverdeling kunnen maken van een aantal lagen binnen de mens, een aantal niveau’s:

  • Het fysieke niveau
  • Het emotionele niveau
  • Het mentale niveau
  • Het spirituele niveau

Deze vier niveaus kunnen niet van elkaar gescheiden worden, samen vormen de de éne mens die jij bent. Dat betekent ook dat de verschillende niveaus elk een eigen invloed hebben op jou en op je gezondheid.

Het fysieke niveau

Ons fysieke lichaam is opgebouwd uit een aantal orgaanstelsels. Elk van die orgaanstelsels heeft zijn eigen functie: de huid, de slijmvliezen, de spieren, botten en pezen, het urinaire stelsel, het ademhalingsstelsel, het spijsverteringsstelsel, het endocriene systeem met al zijn hormonen, het hart en de bloedvaten, de hersenen en het zenuwstelsel. Aan elk van deze stelsels kan wat mankeren, en dat heeft zijn invloed op het hele lichaam. Wel is het zo dat er een zekere hiërarchie bestaat. Een beschadiging van de huid of van de slijmvliezen is veel minder ernstig dan een beschadiging van het hart of van de hersenen.

Het emotionele niveau

Op het emotionele niveau maken we makkelijk onderscheid tussen positieve emoties zoals liefde, rust, blijheid, zelfvertrouwen, … en negatieve emoties zoals haat, onverschilligheid, prikkelbaarheid, angst, zwaarmoedigheid, … Positieve emoties maken een mens gelukkig. Ze geven het gevoel verbonden te zijn, één met de rest van de schepping. Negatieve emoties maken een mens ongelukkig. Ze geven het gevoel geïsoleerd te zijn, afgescheiden van de rest van de schepping.

Echter, niet het hebben van negatieve emoties maakt de mens ziek. Het is normaal en zelfs goed dat de mens bij tegenslagen pijn, verdriet, woede, angst, … voelt. Ziekte op emotioneel vlak ontstaat pas als negatieve emoties zich vastzetten, als ze te lang aanwezig blijven of te intens zijn. Dan kunnen ze zelfs ziektes op het fysieke niveau teweeg brengen. Anderzijds kunnen fysieke klachten veel lichter om dragen zijn, als positieve emoties heel sterk zijn, zoals wanneer je vlinders in de buik hebt omdat je verliefd bent.

Het mentale niveau

Het mentale niveau is het niveau van het denken, maar ook van de creativiteit, de communicatie met anderen, het plannen en uitbouwen van je leven, … Gezondheid op mentaal niveau vraagt de gelijktijdige aanwezigheid van helderheid, rationaliteit en creativiteit. Het mentale niveau is belangrijker dan het emotionele en fysieke niveau. Met een verminkt lichaam, het verlies van ledematen, gehoor of zicht kan een mens nog steeds gelukkig zijn en zijn creativiteit aanwenden ten dienste van anderen. Denk maar aan Beethoven die, doof geworden, zijn mooiste muziek componeerde. Of aan professor Stephen Hawking, de grote natuurkundige, kosmoloog en wiskundige van onze tijd, gekluisterd aan een rolstoel en alleen in de mogelijkheid via de computer te communiceren. Een mens is dus blijkbaar groter dan alleen zijn fysieke mankementen.

Het spirituele niveau

Boven het fysieke, emotionele en mentale niveau strekt zich het spirituele niveau uit. Ik ga ervan uit dat ieder van ons een bepaalde opdracht heeft in het leven, een doel waar je als het ware van binnenuit voor ‘moet’ gaan. Begrijp me niet verkeerd, hier gaat het niet om een doel dat jij jezelf stelt of een doel dat je ongemerkt van je ouders hebt overgenomen. Wil je jouw opdracht, jouw roeping in het leven ontdekken, ga dan na waar jij enthousiast van wordt. Ga aan de slag met de talenten die je hebt. Voel wat er van binnenuit opborrelt en doe daar iets mee. Dat is de weg waarlangs je op het spirituele niveau de goeie richting uitgaat. En je lichaam – zowel op fysiek, emotioneel als mentaal niveau – zal hierop reageren met gezondheid.

Ziekte, een teken aan de hele mens

Een ziekte kan alleen maar fysiek zijn. Je hebt kou gevat en nu loop je met een snotneus. Gaat makkelijk over, na een week snotteren is het voorbij en al gauw vergeten. Of je bent gevallen, hebt een been gebroken. Een paar weken in het gips, wat oefeningen om je spieren weer op peil te brengen, en het leed is geleden.

Maar er kan meer aan de hand zijn. Fysieke ziekte kan ook een emotionele oorsprong kennen. Verdriet zet zich vast, en je krijgt last van je longen. Kwaadheid zet zich vast en je spijsvertering lijdt eronder. Er ligt je immers iets op de maag of op de lever, er is iets wat je niet verteerd krijgt. Je bent voortdurend bang, bang om te leven, eigenlijk. En je nieren lijden daar onder en laten zich uiteindelijk voelen. Je moet dringend leren loslaten, leren vertrouwen.

Ook negatieve gedachten kunnen zowel je emoties als je fysieke lichaam beïnvloeden. Als ik voortdurend denk mijn bezittingen te moeten beschermen en me dus verplicht voel me te wapenen met bewakingscamera’s en verzekeringen tegen diefstal, dan zal die gedachte mijn emoties beïnvloeden. Ik word als het ware chronisch bang, en op langere termijn wellicht ook chronisch ziek. En als ik vaak negatief denk over mijn buurman of over mijn collega kan dat mijn emoties in de richting van voortdurende kwaadheid sturen. Fysieke klachten zijn in zo’n geval vaak niet veraf.

Nog sterker is het als een mens zijn spirituele weg niet volgt. Als jij alleen maar die succesvolle carrière nastreeft omdat het je in de ogen van de anderen tot een geslaagd iemand maakt, maar je passie ligt elders, dan word je daar vroeg of laat ziek van. Burn-out heet het dan, of overspanning door teveel stress, of midlife crisis. Zo’n situatie creëert dan ook juist de mogelijkheid om stil te vallen, alles op een rijtje te zetten en vanuit die gedwongen bezinning nieuwe keuzes te maken, keuzes die meer passen bij jou als unieke mens.

Ja, ik wens jou een goede gezondheid toe

En als ik je dit wens, dan neem ik daarin mee alles wat ik hierboven schreef. Ik wens je toe dat jij jouw unieke weg in het leven mag gaan. Dat je daardoor vreugde, openheid, ware liefde, geluk mag ervaren. Van daaruit wens ik je positieve gedachten over jezelf, over de mensen om je heen, over de wereld waarin je leeft. Mogen daaruit voortkomen vele positieve emoties en de kracht om door negatieve emoties heen toch weer licht te ontdekken. En tot slot wens ik je toe dat je fysieke lichaam van dit alles de vruchten mag plukken.


Dit artikel maakt deel uit van GEZONDHEID-WIJZER door Hilde Ryckewaert, Consulent Natuurlijke Gezondheidszorg. Wil jij ook tweewekelijks de GEZONDHEID-WIJZER in je mailbox krijgen, vul dan onderstaand formulier in.

Een bizarre Kerst- en Nieuwjaarsperiode

Wie kon op 1 januari 2020 denken dat we zo’n bizar jaar tegemoet gingen?!?
Ik alvast niet.

Op 1 januari 2020 hoopte ik op een jaar om mijn ‘GEZONDHEID-WIJZER praktijk’ te kunnen ontplooien: de laatste stages doen om volwaardig als gezondheidsbegeleider aan de slag te kunnen, mijn praktijk bij het bredere publiek bekend maken en het liefst van al ook veel mensen met gezondheidsklachten kunnen helpen, vorming geven over ‘Een nieuwe kijk op gezondheid’, enzovoort. Ik ging er volop voor en ik investeerde heel wat om dit alles mogelijk te kunnen maken … en toen kwam … corona!!!

En dat hele bizarre jaar wordt nu bekroond met een al even bizarre Kerst- en Nieuwjaarsperiode: geen gezellige koopjesperiode, geen groots familiefeest, geen jaarovergang met een groepje vrienden, … Alles wordt teruggeplooid op alleen maar basics.

De geboorte van het licht

Of je het nu vanuit Christelijke perspectief bekijkt of juist niet, eigenlijk vieren wij in deze donkerste periode van het jaar de (weder-)geboorte van het licht. Dat het donker is, dat kunnen we niet ontkennen:

  • Deze donkere dagen kennen maar zo’n acht uur licht, en dus zestien uur duisternis. En als de zon doorbreekt, dan heeft ze nauwelijks kracht. De schaduwen blijven lang, de warmte is nauwelijks voelbaar.
  • De donkere coronadagen bezorgen ons angst. Angst om ziek te worden, angst voor eenzaamheid, angst voor wat nog allemaal komen zal.
  • De lockdown met al zijn geboden en verboden zet ons vast. Je mag je familie en je vrienden niet meer zien, je mag je beroep niet meer uitoefenen, je mag je gezicht niet meer laten zien. Je moet afstand houden, je moet thuisblijven als je nog maar denkt besmet te zijn, je moet je vooral houden aan alle regels die virologen je opleggen.

Ieder van ons kan deze ‘lijst van donkerte’ wellicht makkelijk aanvullen vanuit de eigen ervaringen. Vandaag wil ik je vragen daar ‘ervaringen van licht’ tegenover te stellen. Wist je dat één enkel lichtpuntje de duisternis verdrijft. Een ster maakt de hemel minder donker, een kaars vult je huis met warm licht, een kerstboom vol lichtjes brengt een sfeer van gezelligheid.

Ik zou je willen vragen om zelf op zoek te gaan naar die kleine sporen van licht en die te delen met mensen rondom:

  • Maak in de avond een wandeling of een autorit, op zoek naar mooi verlichte plekjes. Neem er foto’s van en deel die met je vrienden. Misschien vind je hier en daar ook nog een kerststal. Laat je aanspreken door de symboliek ervan.
  • Dim ’s avonds het kunstlicht in huis en ontsteek een kaars. Dat tere licht doet wat met je. Het haalt je naar binnen, het brengt je dichter bij jezelf, tot je dat licht ook in jezelf kunt zien.
  • Focus je niet alleen maar op het negatieve van deze coronabeproeving. Richt je oog op het vele goede dat ook nu gebeurt. Laat je raken door dat goede, en draag er je eigen (kleine) steentje toe bij.
  • Laat de donkerte van de angst voor ziekte je niet verstikken. Heb vertrouwen in het zelfgenezend vermogen van je lichaam en doe wat in je mogelijkheden ligt om dat zelfgenezend vermogen een handje te helpen.
  • Laat een gevoel van eenzaamheid je niet helemaal op jezelf doen terugplooien. Kies ervoor om – binnen veilige marges – toch contact te zoeken met mensen. Maak een praatje met wie je op straat ontmoet, bel wat vaker – misschien wel met iemand van wie je weet dat die er ook alleen voor staat -, schrijf een welgemeend Kerst- en Nieuwjaarskaartje aan je buren.

Dit zijn maar een paar kleine voorbeelden van hoe ook jij kunt kiezen voor het licht. Wedden dat het groeien zal, dat licht, als wij met z’n allen kleine beetjes licht brengen in deze donkere dagen?

De warmte van de eigen kleine kring

Je eigen kleine kring kan dit jaar wel heel erg klein zijn: Jij met je gezin, jij met je partner, jij met je kinderen, jij met je ene knuffelcontact, jij alleen. Geen Kerstviering in de kerkgemeenschap dit jaar, geen glühwein op een kerstmarkt, geen fuif van oud naar nieuw, geen Nieuwjaarsdrink bij het vuurwerk, geen kerstboomverbranding, …

Al die dingen die de feestdagen dat extra tintje geven, zullen er dit jaar niet zijn. Je kunt natuurlijk wel lekker eten, op die dagen, maar doe je dat dan ook vier keer in je eentje op een week tijd? Je kunt ook pakjes kopen, voor jezelf misschien, of voor die ‘verre’ dierbare, met wie je geen contact mag hebben, maar geeft dat je diezelfde voldoening?

Ik pleit ook hier weer voor die andere keuze:

  • Kies ervoor om in deze periode echt aandacht te geven aan de kleine kring waartoe jij behoort. Doe iets bijzonders voor elk van de leden van die kleine kring, iets wat de één graag doet én iets wat de ander graag doet, en doe dat met z’n allen samen.
  • Bereid samen één van de feestmaaltijden, en geniet van het samen kokerellen. Experimenteer met verse voedingsmiddelen.
  • Hang in de Kerstboom zelfgemaakte kleine kaartjes met daarop wensen voor het komende jaar. Je kunt daarbij denken aan wensen voor jezelf, maar je kunt ook denken aan wensen voor de hele wereld. Pluk op één van de komende feestdagen die wensen uit de boom en vertel aan elkaar hoe jullie die wensen een beetje waar zouden kunnen maken.
  • Weet je verbonden met velen om je heen: je familie, je vrienden, je buren … maar ook je voorouders, de gemeenschap waartoe je behoort, mensen van over de hele wereld. Toon die verbondenheid in een woord, in een daad, in een symbool.
  • Maak het stil op één van deze dagen. Ga naar binnen en zie wat er aan verlangen leeft binnen in jou. Verken dat verlangen, ontdek waar het je toe uitnodigt. En zet misschien één enkele stap, een klein begin om dat verlangen handen en voeten te geven.

Ook hier kun je, vanuit jouw eigen situatie, nog heel andere keuzes aan toevoegen. Wat ik je vragen wil is alleen dit: dat je je niet focust op wat allemaal niet kan, maar integendeel juist binnen de opgelegde beperkingen nieuwe mogelijkheden gaat ontdekken. Wedden dat het dan pas echt een bizarre Kerst- en Nieuwjaarsperiode wordt?

Geef je gezondheid een boost door regelmatig te bewegen

Vorige keer schreef ik al over wat je zelf kunt doen om je weerbaarder te maken tegen infectieziektes als het coronavirus. Zelf vind ik het ongelooflijk jammer dat er vanuit onze virologen niet meer aandacht gegeven wordt aan een gezonde levensstijl. Als de meeste mensen die op de Intensive Care terecht komen, mensen zijn met obesitas en met diabetes, zou het dan geen goed idee zijn om juist daar iets aan te doen? Als de meeste mensen die sterven aan de gevolgen van het coronavirus mensen zijn met onderliggend lijden, zou het dan geen goed idee zijn om te zoeken naar een alternatief voor de huidige medische aanpak van onze welvaartsziektes? Want dat pilletje dat jij dagelijks neemt om je bloeddruk of het suikergehalte in je bloed of je cholesterol binnen aanvaardbare grenzen te houden, dat geneest niet. Het zorgt er alleen maar voor dat de klachten onder de duim gehouden worden.

In Amerika bijvoorbeeld, maar ook bij onze Noorderburen, komt steeds meer aandacht voor leefstijlgeneeskunde. Het gaat dan om dingen als het aanpassen van je voedingsgewoontes, het zorgen voor voldoende ontspanning en slaap, het gaan voor wat in jou leeft … en het regelmatig bewegen. Over dat laatste schrijf ik vandaag …

Stilzitten wordt wel eens ‘het nieuwe roken’ genoemd

Een kleine schets van het leven van veel mensen vandaag …

’s Morgens opstaan, je wassen en aankleden en dan ontbijten. Vervolgens een paar stappen naar de auto en dan naar het werk of naar school. Zowel bij een kantoorbaan als op school volgt dan een lange dag van veel zitten. Na de dagtaak met de auto naar huis, wat huishoudelijk werk, en na het avondeten wat ontspanning … in de zetel voor de TV. Toegegeven, dit is een karikatuur, maar dan wel eentje die behoorlijk goed lijkt op het reële leven van veel mensen.

Nu blijkt dat al dat zitten even schadelijk voor ons is als roken. Als je wil weten hoe beweeglijk wij horen te zijn, kijk dan maar eens naar een jong kind. Je kunt zo’n kind niet stilletjes op een stoel of in een zetel laten zitten. Het wil bewegen, en als het speelt is het voortdurend in beweging. Alleen als zo’n kind slaapt, valt al dat bewegen stil. Zo zijn wij mensen bedoeld, zo zit het in onze genen ingebakken. Doen we dat niet, dan gaan alle systemen in ons lichaam op een lager pitje draaien, en dat draait uit op schade van onze vitaliteit.

‘Regelmatig bewegen’ is niet gelijk aan ‘twee keer per week sporten’

Dat bewegen goed is voor onze gezondheid, dat weten we eigenlijk wel. Daarom ook gaan veel mensen één tot een paar keer per week sporten: lopen, fietsen, fitnessen, zwemmen, tennissen. Joepi, da’s goed, da’s winst …

… en toch is het niet dat wat we bedoelen met ‘regelmatig bewegen’. Met dat af en toe eens sporten maak je niet ongedaan wat je je lichaam aandoet met de rest van de tijd dan toch weer zitten. Eigenlijk zou je niet langer dan een half uur mogen blijven zitten. Daarna moet je eerst weer even in beweging komen, vooraleer je weer even mag zitten. Het gaat daarbij niet om ‘sport’, maar om ‘je hele lichaam weer even losmaken’. Je spieren moeten even in actie komen, je bloedsomloop moet een beetje harder gaan, je ademhaling moet wat intenser, … en dat krijg je bij alleen maar zitten allemaal niet.

Bijzonder positief is het als je voor elke maaltijd wat intensiever gaat bewegen. Enerzijds maak je dan de directe reserves van energie op. Je zorgt er dus voor dat er ruimte is om nieuwe energie binnen te laten, zonder dat die ineens maar in je vetcellen gestockeerd moet worden. Anderzijds maak je bij het even uitputten van je spieren ‘lactoferrine’ aan. Die lactoferrine zorgt ervoor dat je lichaam minder gaat ontsteken na een maaltijd. Lactoferrine helpt je immuunsysteem om ziekteverwekkers in je voeding te neutraliseren.

Tips om meer te gaan bewegen

Als jij regelmatig gaat sporten, dan is dat een goede zaak. Maar zoals eerder al aangegeven, het is niet voldoende en misschien ook niet echt noodzakelijk. Veel belangrijker is het dat je vele keren doorheen de dag in beweging komt. Enkele tips om dat soort beweging in je dag in te bouwen:

  • Doe je huishouden zoveel mogelijk zelf. Ook als je al wat ouder bent en hulp krijgt bij het huishouden, blijf je best toch nog een beetje bezig met bijvoorbeeld je eigen potje koken of opruimen en je huis netjes houden.
  • Doe je kleine boodschappen te voet of met de fiets.
  • Maak elke dag een kleine wandeling in je buurt. Parkeer bijvoorbeeld je auto iets verder af als je ergens moet zijn, en doe de rest dan gewoon te voet.
  • Werk regelmatig een beetje in de tuin – en ook dat liever elke dag een half uurtje dan één keer in de week een hele namiddag.
  • Als je bij het opruimen iets naar boven zou moeten brengen, zet het dan niet eerst onderaan de trap. Breng het ineens naar boven. Dat extra traplopen kost je misschien wel wat tijd, maar het is winst voor je gezondheid.
  • Doe af en toe kleine oefeningen:
    • Je eens helemaal uitrekken.
    • Ouderwets je helemaal voorover laten hangen en met je handen de vloer proberen te raken.
    • Even op je hurken gaan zitten – als je dat nog kan!
    • In slowmotion ter plaatste stappen. Dat is niet alleen een goede bewegingsoefening, maar ook een evenwichtsoefening, belangrijk in de valpreventie.

Wie jonger is en meer aankan, mag gerust zijn lichaam verder uitdagen dat wat ik hier aangeef. Maar ook als je ouder wordt en minder kunt bewegen, is het belangrijk je lichaam toch telkens weer uit te dagen een beetje meer te doen dan jij dacht aan te kunnen. Uit eigen ervaring weet ik dat er een weg terug is, van voortdurend pijn hebben en haast niet meer kunnen bewegen naar weer voluit en met plezier kunnen bewegen. Datzelfde wens ik ook jou van harte toe.

Dit artikel maakt deel uit van GEZONDHEID-WIJZER door Hilde Ryckewaert, Consulent Natuurlijke Gezondheidszorg. Wil jij ook tweewekelijks de GEZONDHEID-WIJZER in je mailbox krijgen, vul dan onderstaand formulier in.

Een goede nachtrust is van levensbelang

Wat je in deze coronatijden misschien niet zo vaak letterlijk hoort noemen, maar wat je tussen de regels door wel kunt lezen, is dat een gezonde levensstijl je weerbaarder maakt tegen al te negatieve gevolgen van een besmetting. En laat het nu net dat zijn waar wij als gezondheidsbegeleiders voor staan. Wij gaan niet de strijd aan tegen ziekte – corona in dit geval -, wij focussen op het verwerven van meer gezondheid. En een goede nachtrust … blijkt van ongelooflijk groot belang, als het gaat om het behoud van gezondheid.

Waarom moeten we eigenlijk slapen?

Wacht, laat me deze vraag eerst even anders stellen …
Zouden we niet ongelooflijk veel voordeel kennen, als we niet hoefden te slapen? Denk gewoon maar eens aan alle tijd die we zouden winnen, tijd om die dingen te doen die écht belangrijk zijn. Zeg nu zelf, wie onder ons kent niet dat gevoel van: ‘Als ik ooit eens vijf minuten tijd heb …’

Wel, vergeet het maar. Als er één iets is waar je beslist niet op mag besparen, dan is het een gezonde nachtrust. Jij mag dan wel slapen als het nacht is, maar je zelfgenezend vermogen draait juist dan op volle toeren. De nacht is dé hersteltijd bij uitstek, en dus zorg je er maar beter voor jezelf het cadeau van een goede nachtrust te gunnen.

Wat gebeurt er dan wel allemaal tijdens de nacht?

  • Tijdens de nacht werkt je immuunsysteem op volle toeren. Terwijl jij slaapt en je je energie niet nodig hebt voor andere dingen, speurt je immuunsysteem je hele lichaam af op ziekteverwekkers. En vindt je immuunsysteem ziekteverwekkers, dan gaat het ineens aan de slag om die aan te vallen en weg te werken.
  • Je groeihormoon gaat aan de slag. Nu denk je wellicht: ‘Groeihormoon, da’s goed voor kinderen, ik hoef toch niet meer te groeien?!?’ Wel, euh, … ja, toch wel. Immers, je lichaam ‘groeit’ je hele leven door, in alle herstelprocessen die continu gaande zijn. Cellen sterven af en nieuwe cellen horen bij te groeien. Groeihormoon herstelt dus de schade die je overdag hebt geleden. Daarzonder zou je beslist veel vlugger sterven van ouderdom.
  • Je hersenen ondergaan een reorganisatie. Overdag opgedane indrukken worden verwerkt en gestockeerd. Herinneringen worden opgeslagen. Afval en overtollig vocht worden uit de hersenen verwijderd. Na een goeie nachtrust begin je de dag met een frisse kop.
  • Een goeie nachtrust is van belang voor je humeur. Diepe ontspanning zorgt ervoor dat je de nieuwe dag met een opgewekt gemoed tegemoet ziet. Zonder die goeie nachtrust zouden depressie, gevoeligheid voor stress, angst voor al wat je belagen kan, … veel zwaarder doorwegen.

Een ideale nachtrust

Idealiter ga je betrekkelijk vroeg slapen. De uren voor twaalf uur tellen dubbel, zei ons moeder wel eens, en ze zou wel eens gelijk kunnen gehad hebben. In elk geval is het zo dat je groeihormoon piekt rond elf uur in de avond. Als je dan nog niet slaapt, dan verstoor jij de herstelprocessen in je lichaam. Om dat mogelijk te maken, ‘dim’ je je activiteiten best al een tweetal uur van tevoren. Je begrijpt dat als je tot tien uur ’s avonds in een zware vergadering zit, je dan niet om elf uur al lekker aan het pitten bent.

Een goede nachtrust duurt ook lang genoeg. Je moet er van uitgaan dat je minimaal 7 à 8 uur en misschien zelfs wel 9 uur slaap nodig hebt. Wie denkt het met minder te kunnen doen, pleegt gegarandeerd roofbouw op zijn lichaam. Vroeg of laat wreekt zich dat in de vorm van serieuze gezondheidsklachten.

Tips voor een gezondere slaap

  • Vermijd overdreven activiteit in de avond. Wie te lang te actief blijft, kan pas later op de avond de switch maken naar tot rust komen. Ideaal om tot rust te komen zijn activiteiten als een beetje lezen, een gezelschapsspel, een babbeltje met de partner of met de kinderen. Minder gunstig zijn: nog laat werken of vergaderen, TV en andere schermpjes, hevig sporten.
  • Vermijd blauw licht. Dim je licht, zorg voor een blauwlichtfilter op je computer, je GSM, … Blauw licht verhindert immers de aanmaak van melatonine, het slaaphormoon.
  • Een slaapkamer is een slaapkamer. Andere activiteiten dan slapen, bed lectuur en intimiteit horen daar niet thuis. Vermijd er vooral TV, computer en smartphone. Je wil immers tot rust komen, en juist die dingen blijven je maar bezighouden.
  • In de slaapkamer hoort het donker te zijn, en beslist niet al te warm.
  • Als je makkelijk ’s nachts wakker wordt met een te bezige kop, bouw overdag voldoende lummelmomenten in. Immers, alles wat je overdag niet verwerkt kon krijgen – omdat de dag veel te vol zat, wellicht -, passeert ’s nachts de revue. Door overdag wel eens voor je uit te zitten staren, krijgen je hersenen de kans op dat moment al een deel van wat je bezighoudt te verwerken. En dat scheelt in ‘uren wakker liggen’!
  • Lig je al eens wakker, panikeer dan niet. Vraag je lijf misschien eens waarom het niet wil slapen. Waar jij van wakker ligt, dat is belangrijk in jouw leven. Leer ook van de lessen die je ’s nachts aangereikt krijgt.


Dit artikel maakt deel uit van GEZONDHEID-WIJZER door Hilde Ryckewaert, Consulent Natuurlijke Gezondheidszorg. Wil jij ook tweewekelijks de GEZONDHEID-WIJZER in je mailbox krijgen, vul dan onderstaand formulier in.


GEZONDHEIDWIJZER bij diabetes type 2

Diabetes type 2, ’t is te zeggen ouderdomsdiabetes of suikerziekte …

Is dit niet een ziekte die wij als ‘normaal’ beschouwen? Die hoort er toch gewoon bij van zodra je wat ouder wordt. Van de dokter of de diëtist krijgt je misschien een paar tips om in je voeding wat suiker te vermijden, … maar men gaat er eigenlijk van uit dat er geen terugkeer mogelijk is. Eerst wordt er nog met pillen gewerkt, en later komen gegarandeerd de inspuitingen met insuline aan de beurt. 

Ouderdomsdiabetes, minder vanzelfsprekend dan wij denken

Toch is diabetes type 2, ook ouderdomsdiabetes genoemd, niet zomaar een noodzakelijk gevolg van het ouder worden. Enerzijds zijn er mensen die tot op hoge leeftijd helemaal geen last hebben van deze ziekte, en anderzijds zijn er jammer genoeg steeds meer jonge mensen – tot zelfs kinderen toe – die lijden aan die zogenaamde ‘ouderdomsdiabetes’. Diabetes type 2 is in de Westerse wereld aan een ongelooflijke opmars bezig. 

Of het ook anders kan? Jawel!

Men heeft in de loop van de laatste honderd jaar natuurvolkeren ontdekt met een ongelooflijk goede gezondheid. Deze gemeenschappen telden verschillende supergezonde honderjarigen. Van cariës, hart- en vaatziekten, kanker … én diabetes was bij deze mensen geen sprake. Van zodra deze volkeren echter overschakelden op onze Westerse voeding, ontstonden ook bij hen alle Westerse welvaartsziekten, inclusief diabetes type 2. Hieraan zie je dat ouderdomsdiabetes meer te maken heeft met voeding en leefwijze dan met ouderdom. Met de juiste manier van leven en eten zou ouderdomsdiabetes dus eigenlijk niet hoeven …

Diabetes type 2 is in de eerste plaats een aandoening die wordt veroorzaakt door een Westers voedingspatroon dat bulkt van de minderwaardige voedingsmiddelen als suiker, snoep, frisdrank, witmeelproducten, junk food, verhitte vetten en kant- en klare maaltijden. Vooral de geraffineerde suikers, die in zowat alle bereide voedingswaren worden toegevoegd, spelen een dominante rol. 

Daarnaast spelen ook onvoldoende beweging en stress een grote rol. Bij beweging verbruik je immers suiker, en dat gaat diabetes tegen. Bij stress daarentegen komt juist extra suiker in de bloedbaan terecht. Je moet immers kunnen vechten of vluchten – althans zo ging dat in oeroude tijden. Vandaag krijgen wij stress, terwijl we moeten blijven zitten – je gaat immers niet zomaar op de vuist of je loopt niet zomaar weg uit een moeilijke situatie. Gevolg: de vrijgemaakte suiker blijft in je bloed … en jij komt weer een stapje dichter bij diabetes.

Ouderdomsdiabetes, een ziekte met heel wat nare gevolgen

Waarom ik ouderdomsdiabetes een venijnige ziekte noem?

Wel, alhoewel de diabetes als ‘eerder normaal bij het ouder worden’ wordt beschouwd, leidt de ziekte op termijn tot heel wat ernstige complicaties. Wellicht weet iedereen zowat dat diabetes ervoor zorgt dat wonden minder gemakkelijk genezen. Je wordt ook minder gevoelig voor pijn. Deze combinatie zorgt er wel eens voor dat tenen of vingers afsterven en geämputeerd moeten worden. Diabetes leidt ook heel makkelijk tot vertroebelen van de ooglens en zelfs tot blindheid. Er kunnen gevoelsstoornissen optreden: tintelingen of een voos gevoel. Je wordt gevoeliger voor infecties zoals schimmelinfecties, abcessen, urineweginfecties, virusinfecties, …

Minder gekend is echter dat diabetes ook de kans op hart- en vaatziekten, herseninfarcten en kanker verhoogt. Wil je ook maar iets doen om deze levensbedreigende ziektes te vermijden, zorg er dan voor dat je geen ouderdomsdiabetes krijgt. En als je al diabetes type 2 hebt, doe er dan alles aan om de ziekte onder controle te houden of zelfs terug te dringen. 

Ouderdomsdiabetes, makkelijk te vermijden of terug te draaien

Het goede nieuws is dat diabetes type 2, anders dan diabetes type 1, te vermijden of terug te draaien valt. Alleen al door het aanpassen van je voedingsgewoontes kun je een sterke daling van je bloedsuikerspiegel bewerkstellingen.

Wat is eigenlijk het probleem? Suikerrijke voeding komt heel vlug de bloedbaan binnen en zorgt daar voor een hevige reactie. Ons lichaam streeft naar evenwicht, en in dit geval gebeurt dit door het hormoon insuline. Onze pancreas produceert insuline, die vrijgegeven wordt als er te veel glucose – da’s een andere naam voor suiker – ineens in het bloed terecht komt. Insuline zorgt ervoor dat de cellen die glucose opnemen.

Als die glucose op dat moment nodig is, omdat je aan het sporten bent, bijvoorbeeld, dan verbruiken de cellen die glucose. Op dat moment is er niks aan de hand. Als de glucose op dat moment echter niet nodig is, wordt die in de cellen omgezet in vet. Jawel, we worden dik door suiker en door het hormoon insuline dat die suiker uit ons bloed moet halen. Nu kan het gebeuren dat het lichaam niet zo goed meer reageert op het hormoon insuline. Als onze cellen te vol zitten en helemaal geen glucose meer willen, dan is er steeds meer insuline nodig om toch nog voldoende suiker uit het bloed te halen. Tot onze pancreas het begeeft: we kunnen onmogelijk nog voldoende insuline aanmaken …

Wat is dan de oplossing? Eigenlijk is het simpel …

Laten we ervoor zorgen dat er veel minder suiker in ons bloed terecht komt. En laten we vooral de suikerpieken vermijden die volgen op het eten van al te suikerrijk of zetmeelrijk voedsel. Om het met een technische term te zeggen: laten we vooral voedsel eten met een lage glycemische index en een lage glycemische lading. Vertaald in gewone mensentaal (en misschien wel een beetje te kort door de bocht) betekent dit: Vermijd enerzijds voedsel waar geraffineerde suiker in zit, zoals koek en snoep en frisdrank, maar ook zowat alle kant- en klare voeding. Vermijd ook een overdaad aan zetmeelrijke producten zoals aardappelen, brood en pasta. 

Wat mag je dan wel eten? Wel, kies volop voor groenten! Varieer daarbij zoveel als je kunt, want elke groente brengt zijn eigen gezondmakende stofjes aan. Fruit mag ook, maar misschien toch een beetje meer met mate. En beperk dan vooral gedroogd fruit en fruitsappen. Als je daarbij dan ook nog kiest voor kwaliteitsvolle eiwitten (en dus geen chapelurevlees of charcuterie, waar ook weer suiker in verschillende versies in zit), ben je al een heel eind op de goede weg. 

Is dit dan niet een hele ommezwaai in hoe en wat we eten? Voor sommige mensen wel, dat geef ik toe. En toch is het niet zo moeilijk. Probeer eens bij de warme maaltijd de aardappelen te vervangen door een tweede soort groenten. Jawel, het wordt makkelijker als je zorgt voor twee soorten groenten. Je krijgt dan minder het gevoel dat je iets mist. Of laat de boterhammen links, en eet in de plaats daarvan groenten (warm of koud of onder de vorm van soep) met daarbij ofwel een stukje kaas, ofwel wat vis of vlees … ofwel een handvol noten, zaden of pitten. ’t Lekker, ’t vult goed … en je vermijdt er een bloedsuikerpiek mee!

Zoals je ziet, met een beetje creativiteit kun je jouw gezondheid en die van je tafelgenoten een heel stuk vooruit helpen …

Veel succes!

Kiezen voor echt voedsel

Er was een tijd – de tijd waarin onze overgrootouders leefden – dat voedsel nog gewoon voedsel was. Een appel was een appel, een brood was een brood en vlees was gewoon vlees. Nu moeten we in grootwarenhuizen vaak zoeken naar gewoon voedsel. Zowat 90% van wat er als voedsel verkocht wordt, is kant- en klaar, voorbewerkt, geproduceerd om er goed uit te zien en om lang te bewaren, verpakt in plastic, blik of kartonnen dozen met een aluminium binnenkant, …

Zoveel chemische toevoegingen

Via onze voeding krijgen we ongelooflijk veel chemische (en dus lichaamsvreemde) stoffen binnen: pesticiden, antibiotica, smaakstoffen, kleurstoffen, bewaarmiddelen, glansmiddelen, synthetische zoetstoffen, … Hoe al die stoffen in ons lichaam reageren, weet men eigenlijk niet. Je moet weten dat in 1906 in Amerika een wet is aangenomen (en die wet is achteraf in de hele wereld overgenomen!) dat producenten niet per se moeten bewijzen dat wat zij op de markt brengen niet schadelijk is. Het is eerder omgekeerd: de overheid moet bewijzen dat iets schadelijk is, voordat ze het van de markt kan halen. 

Jaarlijks komen er op die manier zo’n 1000 nieuwe chemische stoffen ons leven binnen. Die zitten niet alleen in voeding, maar ook in pesticiden, bouwmaterialen, verzorgingsproducten, medicijnen, … De overheid heeft tijd noch geld om dat allemaal te checken op gevaar voor onze gezondheid. En zelfs als men dit al voor elk product afzonderlijk zou kunnen doen, dan nog weten we niet wat zogenaamd veilige dosissen van deze producten doen als ze met elkaar een chemische reactie aangaan in ons lichaam. Door sommige medici wordt nu al aangegeven dat heel wat mensen sterven aan vergiftiging zonder dat ze het weten. Een derde tot zelfs de helft van alle kankers zou ontstaan door gifstoffen in ons lichaam. 

Kies voor natuurlijke producten

We kunnen niet alles tegelijk aanpakken, dus laten we eerst eens ons voedsel onder de loep nemen …

Willen we onze gezondheid beschermen, dan kunnen we niet anders dan kiezen voor gezonde voeding. Maar wat is nu ‘gezonde voeding’? Als we de reclame mogen geloven, dan is margarine dé oplossing tegen hart- en vaatziekten, dan zijn ontbijtgranen met toegevoegde vitamines en mineralen een topper, dan is zero-frisdrank een must in de strijd tegen diabetes, … De voedingsindustrie speelt handig in op elke nieuwe kwaal die opduikt in de medische wereld. Ze brengt sterk bewerkte voedingsproducten op de markt met een label van gezondheid. Dat deze voeding op zich al verarmd is (want al te zeer geraffineerd) en zelfs vergiftigd (want wat wordt er niet allemaal aan chemische stoffen aan toegevoegd), daar wordt vanzelfsprekend met geen woord over gerept. 

Ik hou een pleidooi voor natuurlijke producten: 

  • Smeer je graag een beetje vet op je boterham? Geen probleem: kies voor boter (of als je de smaak daarvan niet lust, voor ongeraffineerd kokosvet) en niet voor margarine. Wat de voedingsindustrie je ook wil laten geloven: margarine verbetert je gezondheid echt niet!
  • Appelmoes? Neem gewoon lekkere appels, schil ze, snijd ze in stukken en kook ze tot moes. Vaak hoeft er zelfs niet eens nog suiker bij. Veel gezonder, als je ’t mij vraagt, dan een pot kant en klare appelmoes die bewaarmiddelen of massa’s suiker nodig heeft om nog eetbaar op je bord te kunnen belanden.
  • Eet je graag wat vlees? Kies dan voor een stukje ‘echt’ vlees i.p.v. voor iets wat geprepareerd is en in paneermeel verpakt zit. Je vermijdt er een hoop kleur- en smaakstoffen mee.
  • Blijf ook absoluut van charcuterie af, want wat daar allemaal in zit, wil je zelfs gewoon niet weten …
  • Fruityoghurt of platte kaas? Kies een goede kwaliteit pure yoghurt of platte kaas en voeg daar stukjes vers fruit of fruitpuree aan toe. Zalig lekker!
  • Koekjes of taart? Waarom niet eens zelf de keuken in duiken en met bloem, boter, melk, eieren en suiker aan de slag? Je zult een lekkerder en gezonder resultaat bekomen. En als je jezelf zo ver kunt brengen dat je alleen zelfgemaakt lekkers eet … dan zul je er wellicht ook een pak minder van eten dan je nu doet!

Eigenlijk is het simpel. Vraag je bij elke voedselkeuze af of je een meer natuurlijk alternatief kunt vinden. Op die manier geef je je lichaam heel wat meer verse vitamines, mineralen en andere gezondmakers én vermijd je er een hoop toxische stoffen mee. Een gulden regel hierbij is: Eet niet wat je overgrootmoeder niet als voedsel herkend zou hebben!

Kies voor biologisch voedsel

Ja, inderdaad, kies pas in tweede instantie voor biologisch voedsel. Zoals je wel zult weten, kost biologisch voedsel meer dan regulier gekweekt voedsel. En juist daarom vind ik het knettergek om alles wat we gewoonlijk kopen nu ook allemaal biologisch te gaan kopen. Ik vind er meer heil in om eerst eens ‘grote kuis’ te houden in wat ik allemaal eet, om daarna te proberen wat overblijft ook biologisch aan te kopen. Zo vind ik het absoluut een goed idee om groenten, fruit, kaas en vlees in de bio-winkel aan te schaffen. Cake of koekjes maak ik liever zelf, de ingrediënten daarvoor kies ik dan weer uit het bio-assortiment. 

Waarom biologisch? Wel, er zitten hoe dan ook veel minder chemische toevoegingen in. Groenten en fruit bevatten minder gifstoffen en meer fytonutriënten. Deze laatste zijn kruidige stoffen, als het ware de immuniteit die de plant zelf opbouwt tegen insekten, ruspen en slakken, bacteriën, virussen, schimmels, … En het zijn juist deze stoffen die ook onze gezondheid een boost geven. Bio-vlees bevat geen hormonen noch antibiotica, die aan regulier gekweekte dieren preventief gegeven worden. Grasgevoederde dieren zullen ons minder allergieën bezorgen dan met maïs en soja gevoederde dieren. Aan bio-brood wordt geen broodverbeteraar toegevoegd, …

Biologisch voedsel is natuurlijk minder makkelijk te vinden dan regulier geteeld voedsel. Alhoewel, … onze grootwarenhuizen spelen ondertussen gretig in op de bio-trend die in gang is gezet. De diverse warenhuizen bieden alvast een basis aan biologische producten. Verder zijn er natuurlijk ook de bio-grootwarenhuizen en -winkels, waar we voor meer dingen terecht kunnen en er ook een grotere keuze hebben in het assortiment. En tot slot zijn er de bioboeren die op boerenmarkten, in coöperatieven of op de boerderij zelf hun producten aan de man brengen. Wie een beetje moeite doet, vindt vast wel wat hij zoekt!

En toen kwam de herfst …

Die lente en die zomer van 2020, we zullen ze niet zo vlug vergeten. Woorden als corona en crisis en anderhalve meter en bubbel en mondmasker en handen ontsmetten vlogen ons ongenadig om de oren. Met één ding echter hadden we heel veel chance: het weer was al die tijd opperbest. En dus konden we naar buiten: wandelen, fietsen, spelen, aan de slag in de tuin, … en dat compenseerde alle narigheid wel een beetje.

En toen kwam de herfst, en dat hebben we geweten. Van de ene op de andere dag sloeg dat mooie weer helemaal om: we kregen regen, storm, duisternis. En daar ben ik, in de gegeven omstandigheden, toch wel een beetje bang voor. Corona en de extreme maatregelen tegen corona hebben onze draagkracht al meer dan een klein beetje verzwakt. Zelfs in het nieuws kon je dat horen: meer huiselijk geweld, meer kindermishandeling, meer echtscheidingen, meer werkeloosheid, meer ondernemingen overkop, meer financiële onzekerheid, … en nu komen daar de donkere dagen bovenop!

Daarom deze eerste blog van het nieuwe werkjaar met GEZONDHEID-WIJZER tips die je voor de komende tijden wat extra weerbaarheid kunnen geven.

Voeding die je immuniteit versterkt

In de hele ‘strijd tegen corona’ is in de reguliere gezondheidszorg én in de media nauwelijks aandacht gegeven aan voeding en voedingssupplementen die je immuniteit een boost geven. En toch is die strategie zo logisch als wat: in het verweer tegen wat op me af komt, ga ik in eerste instantie mezelf sterker maken en pas in tweede instantie hulp van buitenaf inroepen.

Je immuniteit kun je versterken met:

  • Vitamine D, liefst in zijn actieve vorm, vitamine D3. Die neem je best doorlopend, of toch zeker in de donkere maanden, van september tot en met april. Vitamine D3 maak je zelf aan, onder invloed van zonlicht. Vandaar vaak een tekort in de winterperiode. Je vindt ze ook in vette vis: zalm, sardines, makreel, haring, paling, heilbot, tonijn en garnalen. Verder kunnen ook eierdooiers, boter, melk en kaas je aan vitamine D3 helpen.
  • Vitamine C is vooral nodig als je weerstand chronisch verzwakt is, als je bijvoorbeeld de ene na de andere verkoudheid of infectie oploopt. Vitamine C vind je volop in bessen en in citrusvruchten. Ook peterselie, tuinkers, de diverse koolsoorten, paprika en tomaten bevatten heel wat vitamine C.
  • Vitamine A is van belang op het moment dat je acuut ziek wordt. Vitamine A vind je enkel in dierlijke producten: lever en levertraan, vette vis, eierdooier, boter, melk, kaas en room. De voorloper van vitamine A, betacaroteen genoemd, vind je in donkergroene groenten, in rode, oranje en gele groenten en in oranje en gele vruchten. Breng dus volop kleur in je voeding aan en je bent goed op weg.
  • Selenium in een organische vorm, dat wil zeggen: gewonnen uit planten, niet uit steen. Vlees en vis bevatten selenium (want ook dieren eten planten!), maar ook granen, knoflook, uien en broccoli. Een bijzondere leverancier van selenium is de paranoot of de ‘brazilnoot’. Vijf van die noten per dag – en nee, meer is niet beter in dit geval – geven je alle selenium die je nodig hebt.
  • Zink in een goed opneembare vorm: in schaal- en schelpdieren, in vis en in vlees, in ei, in gerijpte kaas, in zaden en noten en peulvruchten, in pompoenpitten en tarwekiemen.

Is je immuniteit al danig verzwakt, dan kun je ook kiezen voor supplementen van spirulina en chlorella, voor de medicinale paddenstoelen en voor andere kruiden. Wil je hiermee aan de slag, dan zoek je best gespecialiseerde hulp, bij mezelf of bij een andere gezondheidsbegeleider.

Ontspanning en een goede nachtrust

Eén van de zwaar doorwegende bij-kwalen van deze hele coronacrisis is … angst! En angst ondermijnt je immuniteit. Angst is een vorm van stress, en bij stress gaat je immuniteit als vanzelf op een lager pitje. Dat heeft alles te maken met het feit dat wij in wezen nog steeds oermensen zijn. Bij angst maakt ons lichaam zich klaar om te vechten tegen of te weg vluchten van dat roofdier dat ons belaagt. Alle energie gaat dan naar de spieren, en niet naar spijsvertering of voortplanting of immuniteit.

Vandaar dus het grote belang van zoeken naar wat je echt ontspant en van inzetten op een goede nachtrust. Een paar voorbeelden:

  • Wandelen of fietsen in de vrije natuur kan de focus van de angst wegnemen.
  • Blijf niet voor de TV of de computer hangen, maar doe iets waar jij deugd van hebt. Lees een goed boek, maak een puzzel, hou je bezig in de tuin, ga aan het kokerellen, … Doe om het even wat, als het maar iets is wat jij graag doet.
  • Als je last hebt van alle negatieve berichtgeving, kijk of luister dan liever niet meer naar het nieuws.
  • Slaap je slecht, eet dan ’s avonds niet te laat en niet te zwaar. Vermijd ook blauw licht (TV, computer, tablet, smartphone, …) vanaf zo’n twee uur voor het slapen gaan. Kies voor een zachte verlichting en voor ontspannende bezigheden.

Wegen stress, angst, nervositeit of een depressief gevoel te sterk door, weet dan dat er ook voedingssupplementen en kruiden zijn die kunnen helpen.

Beweging, liefst in open lucht

Beweging is altijd al belangrijk, maar in deze tijden misschien nog wel meer. Beweging in open lucht geeft alvast deze grote voordelen: meer zuurstof, meer zonlicht, meer contact met je – jawel, jouw eigen – natuur.

Gelukkig hadden we bij het begin van deze crisis goed weer. Je zag volop wandelaars, joggers, fietsers, … Ik denk dat dat ervoor heeft gezorgd dat we het tot nu toe nog redelijk goed konden dragen, allemaal. Met de herfst en de winter voor de deur lijkt dat niet meer zo evident. En toch:

  • Een korte wandeling, goed gekleed, tussen twee regenvlagen door. Er is wellicht wat meer wilskracht nodig om je zetel uit te komen, maar eens op stap merk je vanzelf wel hoeveel deugd het je doet.
  • Ooit als eens een ‘parapluwandeling’ of een ‘regenjaswandeling’ gemaakt? Helemaal omringd door het zachte geluid van de regen?
  • Herfst?!? Het bos in natuurlijk, om zwammen te spotten of op zoek naar kastanjes en beukennootjes … om op te eten … of om mee te knutselen.
  • Ooit al eens een boom geknuffeld? Absoluut een aanrader, en zeker al in deze tijden van contactarmoede. Alleen, laat je niet tegenhouden door wat anderen van je zouden kunnen denken. Gewoon doen, en hopen dat ze met je meedoen …

Het zijn niet kou en regen die ons ziek maken, integendeel. Kortdurende blootstelling aan minder goed weer geeft onze immuniteit zelf een duwtje in de rug. Durf er dus op uit – bij regen, bij wind, bij kou … en geniet van het zalig ontspannen gevoel achteraf, bij een kop warme chocolademelk.

Je blik gericht op al wat positief is

En last but not least: je mindset!

Een positieve mindset is misschien wel het allerbelangrijkste attribuut om je zelfgenezend vermogen te activeren. Wie zich focust op wat goed is, op wat deugd doet, op wat energie geeft, is al bezig met het versterken van zijn of haar gezondheid. Eigenlijk gaat het hier om een bewustwordingsproces. Geloof het of niet, elke dag zijn er duizenden dingen om dankbaar voor te zijn. Alleen, we vinden het evident en we lopen er vaak zomaar aan voorbij.

Daarom deze kleine oefening: Voor elke maaltijd maak je het even stil. Je kunt een kaars ontsteken, dat helpt. En in die stilte laat je de dankbaarheid om vele kleine dingen door je heen gaan: de maaltijd zelf, de mensen met wie jij aan tafel gaat, de mooie dingen van het voorbije dagdeel, dat je gezond bent, dat je lééft! Wedden dat je, als je dit een tijdje bewust doet, je op duur als vanzelf meer de goede dingen in het leven opmerkt?

Wat dat met je gezondheid te maken heeft? Wel, een positieve mindset en dankbaarheid en contact met het vele goede dat jou toevalt, dat alles is verwant het met placebo-effect. Je wordt gezond, je blijft gezond … omdat jouw levenskracht dat voor je wil!


Dit artikel maakt deel uit van GEZONDHEID-WIJZER door Hilde Ryckewaert, Consulent Natuurlijke Gezondheidszorg. Wil jij ook tweewekelijks de GEZONDHEID-WIJZER in je mailbox krijgen, vul dan onderstaand formulier in. 

Een nieuwe kijk op … corona

Misschien had je het al door, of misschien ook nog niet … maar met deze website én met mijn bezig zijn als gezondheidsbegeleider sta ik voor ‘een nieuwe kijk op gezondheid’. Het spreekt dan ook vanzelf dat een pandemie zoals deze coronacrisis mij een uitdaging biedt. Ik voel me getriggerd om ook ‘anders’ te gaan kijken, ‘nieuw’ te gaan kijken naar deze bijzondere situatie. Kijk je even met mij mee?

Een wake-up-call

Elke ziekte in het leven van een mens is een wake-up-call. Het is alsof het leven zelf je wil zeggen: ‘Hé, word eens wakker, want zoals je nu bezig bent, zo kan het niet verder!’ Misschien werk je te hard of eet je ongezond of kom je te weinig in beweging. Misschien leef je veel te oppervlakkig of naast je schoenen of met je kop in de wolken. Misschien heeft het leven iets met je voor, dat door jouw manier van leven niet tot ontplooiing kan komen.

En dan, ja, dan word je ziek …

Eerst waren er wellicht al wat signalen. Je voelde je niet helemaal gelukkig, misschien zelfs wat depressief. Je had meer en meer moeite om ’s morgens je bed uit te komen. Je bleef maar bezig, een beetje verveeld en zonder pit, maar je hoopte met al je drukte dat landerige gevoel te kunnen verdrijven. En weet je, voor een tijdje lukte dat misschien zelfs wel … maar als jij niet leerde wat het leven je wilde zeggen … dan komt onvermijdelijk dat negatieve gevoel terug. ‘Wie niet horen wil, moeten voelen’, zeggen ze wel eens. En dus, als je weigert te luisteren naar wat het leven je wil aanreiken, écht te luisteren én daaraan te gehoorzamen, dan word je ziek.

Nee, ziekte is geen straf. Geen ‘Zie je nu wel, nu zit je met de gebakken peren. Nu moet je de gevolgen maar dragen.’ Ziekte is een uitnodiging – de zoveelste wellicht – om stil te vallen en nu eens eindelijk echt te kijken naar wat er gaande is. Geef je aan die oproep gehoor, dan staat je een hernieuwde gezondheid te wachten.

Corona: een wereldwijde wake-up-call

Ziekte is een uitnodiging om stil te vallen, een uitnodiging om te kijken naar wat er gaande is, een uitnodiging tot een andere manier van leven. Is het niet dat wat er nu wereldwijd gaande is?

O, er waren al wel wat signalen vooraf: terrorisme dat hand over hand toeneemt, vluchtelingen die van overal op ons afkomen, welvaartsziekten waar steeds meer mensen onder lijden, de opwarming van de aarde en alle andere milieukwesties, … De wereld staat in brand. Zoals het nu gaat, kan het niet verder.

En wij, we luisteren niet. We gaan maar door … tot corona ons overvalt. Van de ene dag op de andere valt de hele wereld stil. En in die stilte valt te horen welke richting het met de wereld én met ons eigen leven misschien wel uit wil gaan. Luister je even mee?

  • Misschien worden we uitgenodigd om te leven met minder haast en minder rush en minder stress, leven op een ‘Blijf in uw kot’-tempo, als het ware.
  • Of we horen de roep om weer tijd te maken voor onze maaltijden: zelf koken met verse producten, samen tafelen in alle rust, dankbaar zijn omdat we te eten hebben, …
  • Valt het ook jou op dat je weer meer contact maakt met de natuur? Je gaat veel meer wandelen of fietsen. De zon nodigt je uit om meer tijd buiten door te brengen. Je werkt in de tuin en je ziet de natuur weer tot bloei komen. Een rivier, een boom, een vogel, een bloem , een insect, … ze kunnen je opeens weer boeien.
  • Voor mij valt ook te horen dat ik misschien wel met minder toe kan komen dan ik dacht. Ik koop minder, leef wat meer ‘puur’, en dat spaart ook centen uit.

Een uitnodiging ook om anders met ziekte om te gaan

In deze coronacrisis zien we dat weinig jonge mensen ziek worden, maar dat het vooral ouderen zijn die sneuvelen. Het valt ook op dat chronisch zieke mensen veel gevoeliger zijn aan corona, ernstiger ziek worden en er ook vaker aan sterven. En juist dat vertelt mij dat wij met onze gezondheidszorg op een verkeerd spoor zitten.

  • Door het voortdurend onderdrukken van symptomen – diarree, koorts, een snotneus, hoofdpijn, … alles wordt met een pilletje geblokkeerd – geven wij ons lichaam niet de kans zich zelf tegen ziekte te leren verweren.
  • Met vaccinaties allerhande proberen we zelfs te voorkomen dat we nog ‘gewone’ ziektes krijgen. Ook hier wordt ons lichaam de kans ontnomen om voor zichzelf te leren opkomen. Ons immuunsysteem wordt slapend of sluimerend gehouden, het mag nooit eens op volle kracht aan het werk.
  • In onze gezondheidszorg wordt amper aandacht gegeven aan een gezonde levensstijl. Het immuunsysteem krijgt niet de juiste voeding, de juiste ontspanning, de juiste beweging, de juiste mindset, … om in tijden van nood voor ons in de bres te kunnen springen.
  • Te veel mensen lijken wel gezond, maar zijn dat niet. Ze slikken dagelijks medicijnen, en zijn dus chronisch ziek. Hun zelfgenezend vermogen kan niet optimaal werken, want ze blijven volharden in hun ziekmakende manier van leven én ze slikken vergif daar bovenop. Is het dan te verwonderen dat deze mensen meer vatbaar zijn voor een ziekte als corona?

Voor mij het is het duidelijk. Als onze gezondheidszorg niet een ommezwaai maakt, dan zal corona niet het laatste virus zijn dat ons zo onderuit haalt. En dus blijf ik ijveren voor ‘een nieuwe kijk op gezondheid’!

Dit artikel maakt deel uit van GEZONDHEID-WIJZER door Hilde Ryckewaert, Consulent Natuurlijke Gezondheidszorg. Wil jij ook tweewekelijks de GEZONDHEID-WIJZER in je mailbox krijgen, vul dan onderstaand formulier in. 

%d bloggers liken dit: